Oczy a ekran: jak pracować przy komputerze i nie kończyć dnia z piekącymi oczami

Oczy męczą się przy ekranie głównie dlatego, że godzinami patrzymy z bliskiej odległości i mrugamy wyraźnie rzadziej niż zwykle. Lekarze nazywają to cyfrowym zmęczeniem wzroku. Objawy – pieczenie, uczucie piasku, rozmyty obraz wieczorem – zwykle łagodnieją, gdy robisz krótkie przerwy według zasady 20-20-20, ustawisz monitor na właściwej wysokości i zadbasz o światło oraz wilgotność powietrza.

Dlaczego oczy męczą się przy ekranie?

Patrzenie z bliska to dla oka praca, nie odpoczynek. Żeby obraz monitora czy telefonu był ostry, mięsień rzęskowy w oku napina się i zmienia kształt soczewki. To proces zwany akomodacją. Przez kilka minut nie ma z tym kłopotu, ale osiem godzin w jednym napięciu przypomina trzymanie ciężkiej torby w wyprostowanej ręce.

Do tego dochodzą inne czynniki: odblaski na ekranie, za mała czcionka, przygarbiona sylwetka, nieaktualne okulary i suche powietrze w biurze. Amerykańska Akademia Okulistyki (AAO) opisuje ten zestaw dolegliwości jako cyfrowe zmęczenie wzroku, a w literaturze funkcjonuje też nazwa zespół widzenia komputerowego.

Typowe objawy to:

  • pieczenie, swędzenie lub uczucie piasku pod powiekami;
  • zaczerwienione, łzawiące albo przeciwnie – suche oczy;
  • chwilowo nieostry obraz, gdy odrywasz wzrok od monitora;
  • ból głowy w okolicy czoła i skroni;
  • sztywny kark i ramiona po całym dniu przy biurku.

Ile razy mrugamy, patrząc w monitor?

Znacznie rzadziej niż podczas rozmowy czy spaceru. Kiedy się koncentrujemy – czytamy tabelę, piszemy raport, gramy – odruch mrugania słabnie, a część mrugnięć jest niepełna: powieka nie dochodzi do końca. Film łzowy, który chroni powierzchnię oka, odparowuje wtedy szybciej, niż zdąży się odnowić.

Pomaga proste ćwiczenie. Kilka razy w ciągu godziny zamknij oczy powoli i całkowicie, przytrzymaj je zamknięte przez dwie sekundy, potem otwórz. Wiele osób przykleja na brzeg monitora małą karteczkę z napisem „mrugaj” – brzmi zabawnie, ale działa jak przypomnienie.

Na czym polega zasada 20-20-20?

To najprostsza przerwa dla oczu, jaką można sobie wyobrazić. Liczby oznaczają: co 20 minut, przez 20 sekund, patrz na coś odległego o 20 stóp, czyli mniej więcej sześć metrów. Może to być drzewo za oknem, drugi koniec korytarza albo budynek po drugiej stronie ulicy.

Patrząc w dal, pozwalasz mięśniowi rzęskowemu się rozluźnić, a przy okazji zwykle odruchowo mrugasz. Dwadzieścia sekund wystarczy, ale jeśli możesz wstać, przejść się do kuchni po wodę czy podejść do okna – jeszcze lepiej.

Polskie przepisy BHP dotyczące stanowisk z monitorami ekranowymi idą w tym samym kierunku: przewidują co najmniej pięciominutową przerwę po każdej godzinie pracy przy komputerze, wliczaną do czasu pracy. Warto z niej korzystać, a nie spędzać jej z telefonem w ręku.

  • Ustaw ciche przypomnienie w kalendarzu albo w aplikacji do przerw.
  • Połącz przerwę z czymś, co i tak robisz: wysłaniem maila, końcem spotkania online, zaparzeniem herbaty.
  • Przy oknie patrz na najdalszy punkt, jaki widzisz – im dalej, tym lepiej.

Jak ustawić monitor, laptop i telefon?

Kilka centymetrów w tę czy w drugą stronę zmienia bardzo wiele. Tak wygląda stanowisko, przy którym oczy i kark pracują spokojniej:

Ergonomia stanowiska z ekranem – praktyczne wartości orientacyjne
ElementUstawienie
Odległość od monitoraokoło 50–70 cm, mniej więcej długość ręki
Wysokość ekranugórna krawędź na wysokości oczu lub nieco niżej, wzrok lekko w dół
Laptopna podstawce, z osobną klawiaturą i myszką
Czcionkatak duża, żeby czytać bez pochylania się
Jasnośćzbliżona do jasności pokoju, nie świecąca jak latarka
Telefontrzymany dalej niż odruchowo, około 35–40 cm

Ciemny tekst na jasnym tle czyta się większości osób najłatwiej. Tryb ciemny jest kwestią upodobań – jeśli Twoim oczom w nim wygodniej, śmiało z niego korzystaj.

Jakie światło sprzyja pracy przy ekranie?

Najgorszy układ to ekran ustawiony plecami do okna albo dokładnie naprzeciw niego. W pierwszym przypadku oślepia Cię światło zza monitora, w drugim na ekranie odbija się całe niebo. Najlepiej, gdy okno jest z boku biurka.

Wieczorem nie pracuj w ciemnym pokoju przy samym świetle monitora. Ogromna różnica jasności między ekranem a otoczeniem męczy oczy szybciej. Wystarczy lampa z ciepłym światłem ustawiona z boku lub za monitorem, tak żeby nie odbijała się w ekranie. Matowa powłoka monitora i czysty ekran, przetarty z kurzu i odcisków palców, też ograniczają odblaski.

Czy światło niebieskie z ekranu szkodzi oczom?

Spokojnie: według AAO ilość światła niebieskiego, jaką wysyłają ekrany, nie uszkadza oczu. Dużo więcej daje nam zwykłe światło dzienne. Zmęczenie przy komputerze bierze się przede wszystkim z długiego patrzenia z bliska i rzadszego mrugania, a nie z samego koloru światła.

Światło niebieskie ma jednak znaczenie dla snu. Wieczorem sygnalizuje mózgowi, że wciąż trwa dzień, i może opóźniać zasypianie. Dlatego warto włączyć tryb nocny w telefonie i laptopie, przyciemnić ekran po zmroku i odłożyć telefon mniej więcej godzinę przed snem. Wyspane oczy następnego dnia znoszą ekran znacznie lepiej.

Ilustracja spokojnego wieczoru w sypialni z przygaszonym światłem

Co ma do tego suche powietrze?

Bardzo dużo, zwłaszcza w Polsce w sezonie grzewczym. Od października do kwietnia kaloryfery wysuszają powietrze w mieszkaniach i biurach, a latem to samo robi klimatyzacja. Film łzowy paruje wtedy szybciej i oczy, które i tak mrugają rzadko, zaczynają piec.

Co pomaga:

  • nawilżacz powietrza albo choćby miska z wodą przy kaloryferze;
  • wietrzenie pokoju kilka razy dziennie, nawet zimą, przez kilka minut;
  • kierowanie nawiewu klimatyzacji i dmuchawy w samochodzie z dala od twarzy;
  • regularne picie wody w ciągu dnia;
  • krople nawilżające do oczu bez recepty – o dobór najlepiej zapytać farmaceutę, szczególnie gdy nosisz soczewki.

Czy do komputera potrzebne są osobne okulary?

Czasem tak. Po czterdziestce soczewka oka stopniowo traci elastyczność – to naturalna starczowzroczność, czyli prezbiopia. Okulary do czytania ustawione są zwykle na 35–40 cm, a monitor stoi dalej. Efekt: albo pochylasz się do ekranu, albo zadzierasz głowę, patrząc przez dolną część okularów progresywnych.

Rozwiązaniem bywają okulary do pracy przy komputerze, nazywane też biurowymi. Mają korekcję dopasowaną do odległości monitora i szersze pole widzenia na średnim dystansie. Dobierze je okulista lub optometrysta, najlepiej po pytaniu, jak daleko stoi Twój ekran.

Jeśli pracujesz przy monitorze zawodowo, przepisy BHP zobowiązują pracodawcę do zapewnienia okularów korygujących wzrok, gdy lekarz medycyny pracy stwierdzi taką potrzebę. Osoby noszące soczewki kontaktowe często odczuwają suchość przy ekranie szybciej – dobrze mieć w biurze także okulary na zmianę.

Kiedy ze zmęczonymi oczami warto iść do okulisty?

Gdy mimo przerw, lepszego światła i nawilżacza dolegliwości wracają codziennie, gdy obraz pozostaje nieostry także po odpoczynku albo bóle głowy pojawiają się regularnie po pracy. Często przyczyną okazują się nieaktualne okulary lub nieskorygowana wada wzroku. Po czterdziestce dobrze badać wzrok co rok, dwa lata, nawet bez dolegliwości.

Są też sytuacje, w których nie warto czekać na planowaną wizytę. Natychmiast zgłoś się do okulisty lub na szpitalny oddział ratunkowy, jeśli pojawi się:

  • nagła utrata widzenia, całkowita lub części pola widzenia;
  • błyski i ciemna zasłona przesuwająca się przed okiem;
  • silny ból oka z zaczerwienieniem;
  • nagłe podwójne widzenie;
  • nagłe zamglenie obrazu, które nie mija po mrugnięciu.

Czy dieta ma znaczenie dla oczu pracujących przy ekranie?

Talerz nie zastąpi przerw ani dobrze ustawionego monitora, ale jest częścią codziennej troski o oczy. Witamina A, cynk i ryboflawina pomagają w utrzymaniu prawidłowego widzenia, a witaminy C i E – w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym. Luteina i zeaksantyna z zielonych warzyw gromadzą się w plamce żółtej; więcej piszemy o nich w poradniku luteina i zeaksantyna, a o pozostałych składnikach w tekście witaminy na oczy.

Suplement diety nie służy do leczenia chorób oczu i nie zastępuje badania ani okularów, ale niektóre osoby dodają do jadłospisu składniki takie jak ekstrakt z borówki czernicy, luteina, zeaksantyna czy cynk. Z myślą o oczach, które dużo czasu spędzają przy telefonie i komputerze, powstał na przykład Visospect Forte. Wszystkie kapsułki dostępne w Polsce zestawiamy w porównaniu suplementów na oczy.

Miseczka pełna świeżych borówek na stole

Kapsułki · 30 kapsułek

Visospect Forte

Ekstrakt z borówki czernicy · Luteina · Zeaksantyna

4,5 · 28 opinii

97 zł przy odbiorze, u kuriera

Zobacz i zamów →

Kapsułki · 20 kapsułek

Ocuxil

Ekstrakt z borówki czernicy · Ekstrakt z aksamitki · Cynk

155 zł przy odbiorze, u kuriera

Nasza szczegółowa recenzja ↗

Formularz zamówienia na naszej stronie partnerskiej zdrowiena5.pl

Pytania i odpowiedzi

Czy okulary z filtrem światła niebieskiego są konieczne?

Nie są konieczne do bezpiecznej pracy przy komputerze. AAO wskazuje, że zmęczenie oczu wynika głównie z długiego patrzenia z bliska. Jeśli jednak lubisz takie okulary i dobrze się w nich czujesz, nic nie stoi na przeszkodzie.

Czy zmęczenie oczu od komputera mija samo?

Zwykle tak – po odpoczynku, przespanej nocy czy weekendzie bez ekranu objawy słabną. Jeśli wracają codziennie mimo przerw, warto sprawdzić wzrok i okulary u okulisty lub optometrysty.

Czy praca w soczewkach kontaktowych przy ekranie jest w porządku?

Tak, wiele osób tak pracuje. Soczewki mogą jednak szybciej dawać uczucie suchości, więc pomagają częstsze mruganie, nawilżone powietrze i krople przeznaczone do soczewek dobrane z farmaceutą.

Ile godzin przy ekranie to za dużo?

Nie ma jednej granicy dla wszystkich. Ważniejsze od liczby godzin są przerwy: kilka razy na godzinę spojrzenie w dal według zasady 20-20-20 i dłuższa przerwa po każdej godzinie pracy.

Czy powiększenie czcionki naprawdę pomaga?

Tak. Większy tekst pozwala siedzieć dalej od ekranu i nie mrużyć oczu. W większości programów i przeglądarek wystarczy skrót Ctrl i plus albo ustawienie skali w systemie.

Czy czytanie na telefonie męczy oczy bardziej niż na monitorze?

Często tak, bo telefon trzymamy bliżej, a litery są mniejsze. Odsuń go nieco dalej, powiększ czcionkę i do długich tekstów wybieraj większy ekran.

Źródła

  1. AAO: Computers, Digital Devices and Eye Strain
  2. AAO: Should You Be Worried About Blue Light?
  3. Computer vision syndrome – Wikipedia
  4. NEI: Dry Eye
  5. Presbyopia – Wikipedia

Opracowanie redakcji VisionMax360 na podstawie wymienionych źródeł. Nie zastępuje porady okulisty.

Visospect Forte

Visospect Forte: zamów z płatnością przy odbiorze

Zostaw imię i numer telefonu, a operator sprzedawcy oddzwoni, żeby potwierdzić zamówienie i dostawę.

Zamów Visospect Forte · 97 zł →
Visospect Forte · 97 złpłatność przy odbiorze
Zamów →