Luteina i zeaksantyna – żółty filtr w samym środku siatkówki

Luteina i zeaksantyna to żółte barwniki roślinne z rodziny karotenoidów, których organizm nie wytwarza sam, więc dostarczamy je z jedzeniem. Gromadzą się w plamce żółtej, miejscu najostrzejszego widzenia, i tworzą tam pigment plamkowy. Najwięcej ich w jarmużu, szpinaku, natce pietruszki i żółtku jaja. Dla obu nie ma w Unii dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego – to po prostu dobrze znane składniki odżywcze dla oczu.

Płatki aksamitki obok liści jarmużu i szpinaku na drewnianym blacie

Czym właściwie są luteina i zeaksantyna?

To dwa bardzo podobne do siebie barwniki z grupy karotenoidów – tej samej, do której należy beta-karoten z marchwi czy likopen z pomidorów. Chemicy zaliczają je do ksantofili, czyli karotenoidów zawierających w cząsteczce tlen. Różnią się jedynie położeniem jednego wiązania, dlatego w opisach niemal zawsze występują w parze.

Ważna różnica dotyczy beta-karotenu. Organizm potrafi zamienić go w witaminę A, natomiast luteina i zeaksantyna tej przemianie nie podlegają. Krążą we krwi w niezmienionej postaci i trafiają do tkanek, w tym do oka. Jedna substancja nie zastąpi więc drugiej, nawet jeśli wszystkie trzy mają podobny, żółto-pomarańczowy kolor.

Luteinę zna też przemysł spożywczy: jako naturalny barwnik ma oznaczenie E 161b. Ogólny opis związku znajdziesz w haśle Luteina w polskiej Wikipedii.

Gdzie w oku gromadzą się te barwniki?

W siatkówce, a dokładniej w plamce żółtej – obszarze o średnicy kilku milimetrów, który odpowiada za czytanie, rozpoznawanie twarzy i dostrzeganie drobnych szczegółów. Stężenie luteiny i zeaksantyny jest tam wyższe niż gdziekolwiek indziej w ciele. To właśnie one nadają plamce jej żółtawy odcień, stąd nazwa.

Razem z mezo-zeaksantyną, która powstaje w samym oku, tworzą tak zwany pigment plamkowy. Opisuje się go zwykle na dwa sposoby. Po pierwsze, pochłania część światła niebieskiego, zanim dotrze ono do fotoreceptorów – działa jak delikatny wewnętrzny filtr. Po drugie, jako przeciwutleniacz wychwytuje część wolnych rodników, które powstają w tkance wystawionej na światło i tlen.

Gęstość pigmentu plamkowego różni się między ludźmi i można ją zmierzyć w gabinecie specjalnym aparatem. Badacze zauważyli, że zależy ona między innymi od tego, ile zielonych warzyw jemy na co dzień.

W jakich produktach jest najwięcej luteiny?

Zasada jest prosta: im ciemniejszy zielony liść, tym zwykle więcej w nim luteiny. Chlorofil przykrywa żółty kolor, ale barwnik tam jest. Większość źródeł kupisz bez trudu na targu lub w osiedlowym warzywniaku:

Codzienne źródła luteiny i zeaksantyny w polskiej kuchni
ProduktJak go jeść
Jarmużw zupie, duszony z czosnkiem, jako chipsy z piekarnika
Szpinakkrótko podgrzany z oliwą, w omlecie, w makaronie
Natka pietruszkigarść posiekanej natki do ziemniaków, kaszy, twarożku
Brokuł i zielony groszekna parze, w zupie krem, w sałatce
Sałata rzymska i rukolaskromniej, ale jemy je często
Kukurydzawięcej zeaksantyny niż luteiny
Żółtko jajamniej luteiny, za to bardzo dobrze przyswajalnej
Dynia i pomarańczowa paprykadodatek zeaksantyny i innych karotenoidów
Szpinak, jajka, kolby kukurydzy i butelka oleju na kuchennym stole

Jak sprawić, żeby luteina lepiej się wchłaniała?

Sama obecność barwnika w talerzu to połowa sukcesu. Druga połowa to to, ile organizm z niego wyciągnie. Kilka prostych zasad robi tu dużą różnicę:

  • Odrobina tłuszczu. Luteina rozpuszcza się w tłuszczach, więc łyżka oleju rzepakowego lub oliwy do szpinaku czy surówki wyraźnie poprawia jej przyswajanie.
  • Krótka obróbka. Siekanie i krótkie gotowanie rozbijają ściany komórkowe roślin i uwalniają barwnik. Długie gotowanie część go niszczy.
  • Jajko obok warzyw. Żółtko samo dostarcza luteiny w tłustym otoczeniu, a dodatkowo pomaga przyswoić karotenoidy z sałaty jedzonej w tym samym posiłku.
  • Systematyczność. Pigment plamkowy buduje się tygodniami. Zielone warzywa trzy, cztery razy w tygodniu dają więcej niż jedna wielka porcja od święta.
  • Różnice osobnicze. Wchłanianie zależy od genów, pracy jelit i reszty diety, dlatego dwie osoby jedzące ten sam obiad przyswoją różne ilości.

Ile luteiny dostarcza zwykła dieta?

Dla luteiny nie ustalono zalecanego dziennego spożycia. Nie jest witaminą i jej brak nie wywołuje typowej choroby niedoborowej, dlatego na etykietach nie zobaczysz przy niej referencyjnej wartości spożycia (RWS).

Badania żywieniowe w Europie pokazują, że przeciętna dieta dostarcza zwykle od jednego do kilku miligramów luteiny dziennie. Osoba, która je dużo zielonych warzyw, łatwo przekracza tę ilość: porcja ugotowanego jarmużu czy szpinaku zawiera jej zwykle kilka razy więcej, niż daje przeciętny dzienny jadłospis. Ktoś, kto warzywa liściaste widuje głównie na zdjęciach, zostaje przy dolnej granicy.

Dla porównania: w formule badanej w AREDS2 stosowano 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny dziennie. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), oceniając luteinę jako barwnik spożywczy, przyjął dopuszczalne dzienne spożycie 1 mg na kilogram masy ciała.

Skąd bierze się luteina w kapsułkach?

Prawie zawsze z kwiatów aksamitki wzniesionej (Tagetes erecta) – pomarańczowo-żółtej rośliny, którą wiele osób zna z przydomowych klombów. Jej płatki są wyjątkowo bogate w estry luteiny, czyli luteinę połączoną z kwasami tłuszczowymi. Po ekstrakcji i oczyszczeniu otrzymuje się ją w postaci estrów albo jako tak zwaną wolną luteinę.

Zeaksantynę pozyskuje się z tej samej rośliny albo z papryki. Dlatego na etykiecie możesz zobaczyć zapis „ekstrakt z aksamitki” obok luteiny lub zamiast niej – oznacza to po prostu surowiec, z którego barwnik pochodzi.

Pomarańczowe kwiaty aksamitki, z których pozyskuje się luteinę

Co sprawdzało badanie AREDS2?

AREDS i AREDS2 to dwa duże badania amerykańskiego Narodowego Instytutu Oka (NEI). Pierwsze sprawdzało formułę z wysokimi dawkami witamin C i E, beta-karotenu, cynku i miedzi u osób ze średnio zaawansowanym zwyrodnieniem plamki związanym z wiekiem.

W AREDS2 beta-karoten zastąpiono luteiną i zeaksantyną. Powód był ostrożnościowy: wcześniejsze badania w innych grupach łączyły wysokie dawki beta-karotenu u palaczy z większym ryzykiem raka płuc. Według NEI formuła z luteiną i zeaksantyną okazała się co najmniej tak samo korzystna jak pierwotna, a najwięcej zyskały osoby, które z jedzeniem przyjmowały mało tych barwników.

Trzeba to czytać dokładnie: AREDS2 dotyczyło konkretnej formuły, konkretnych dawek i konkretnej grupy osób pod opieką okulistów. Nie jest to obietnica dotycząca każdego preparatu z luteiną ani każdego człowieka. Mniejsze badania przyglądały się też olśnieniu i widzeniu kontrastu, z różnymi wynikami – dlatego w Unii luteina nie ma oświadczenia zdrowotnego.

Jak czytać ilość luteiny na etykiecie?

Etykieta suplementu diety mówi więcej, niż się wydaje, jeśli wiesz, gdzie patrzeć. Pomaga w tym pięć kroków:

  1. Znajdź zalecaną dzienną porcję. Ilości w tabeli podaje się zwykle na porcję, a porcja to bywa jedna kapsułka, a bywa dwie.
  2. Odróżnij luteinę od ekstraktu. „200 mg ekstraktu z aksamitki” to nie 200 mg luteiny. Ważne jest, ile czystej luteiny dostarcza ten ekstrakt – producent podaje to osobno albo jako zawartość w ekstrakcie.
  3. Sprawdź, czy zeaksantyna jest wymieniona oddzielnie. Jeśli tak, zobaczysz jej ilość w osobnym wierszu.
  4. Nie szukaj RWS przy luteinie. Ponieważ nie ma dla niej wartości referencyjnej, kolumna RWS pozostaje przy niej pusta. To normalne.
  5. Policz powtórki. Jeśli przyjmujesz już multiwitaminę, porównaj cynk, witaminę A i miedź w obu preparatach, żeby nie przekraczać zalecanych ilości.

Gdy producent nie podaje ilości w opisie produktu, znajdziesz ją na opakowaniu – tak przewiduje rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 o informowaniu konsumentów o żywności.

Jakie objawy wymagają pilnej wizyty u okulisty?

Ani dieta, ani suplement nie zastąpią badania, gdy oko daje wyraźny sygnał alarmowy. Nie czekaj i zgłoś się do okulisty, na szpitalny oddział ratunkowy albo zadzwoń pod 112, jeśli zauważysz:

  • nagłą utratę widzenia w jednym lub obu oczach, nawet przemijającą;
  • błyski światła i „zasłonę” lub cień nasuwający się na część pola widzenia;
  • ból oka połączony z silnym zaczerwienieniem, zwłaszcza z nudnościami lub bólem głowy;
  • nagłe podwójne widzenie;
  • nagle zamazany obraz albo proste linie, które zaczynają wyglądać na pofalowane.

Kiedy warto pomyśleć o kapsułkach z luteiną?

Suplement diety nie służy do leczenia chorób oczu i nie zastępuje badania wzroku ani okularów, ale niektóre osoby dodają do jadłospisu luteinę i zeaksantynę w kapsułkach. Najczęściej są to dorośli, którzy rzadko jedzą zielone warzywa liściaste, spędzają długie godziny przy ekranie albo po prostu chcą mieć te składniki codziennie, niezależnie od sezonu na jarmuż.

Na polskim rynku porównujemy kilka takich preparatów. Visospect Forte łączy luteinę i zeaksantynę z ekstraktem z borówki czernicy, cynkiem, miedzią oraz witaminami A, C, E i z grupy B; ilości podaje opakowanie. Optivex Forte deklaruje 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny w dwóch kapsułkach, Maxilutezan stawia na luteinę z aksamitki (24 mg według sprzedawcy), a Ocuxil zawiera aksamitkę obok borówki, cynku i marchwi. Zestawienie składu, opakowań i cen znajdziesz w porównaniu suplementów na oczy.

Jeśli jesteś w ciąży, karmisz piersią, przyjmujesz leki albo jesteś pod opieką okulisty, zapytaj lekarza przed rozpoczęciem suplementacji.

Kapsułki · 30 kapsułek

Visospect Forte

Ekstrakt z borówki czernicy · Luteina · Zeaksantyna

4,5 · 28 opinii

97 zł przy odbiorze, u kuriera

Zobacz i zamów →

Kapsułki · 20 kapsułek

Ocuxil

Ekstrakt z borówki czernicy · Ekstrakt z aksamitki · Cynk

155 zł przy odbiorze, u kuriera

Nasza szczegółowa recenzja ↗

Formularz zamówienia na naszej stronie partnerskiej zdrowiena5.pl

Pytania i odpowiedzi

Czy luteina i beta-karoten to to samo?

Nie. Oba należą do karotenoidów, ale tylko beta-karoten organizm przerabia na witaminę A. Luteina trafia do oka w niezmienionej postaci i gromadzi się w plamce żółtej.

Kiedy najlepiej przyjmować kapsułkę z luteiną?

Razem z posiłkiem, w którym jest trochę tłuszczu – na przykład śniadaniem z jajkiem albo obiadem z surówką z olejem. Luteina rozpuszcza się w tłuszczach, więc tak przyswaja się lepiej. Liczbę kapsułek podaje etykieta danego produktu.

Czy jajka to dobre źródło luteiny?

Tak, choć w żółtku jest jej mniej niż w szpinaku czy jarmużu. Za to luteina z jajka jest bardzo dobrze przyswajalna, bo od razu ma towarzystwo tłuszczu.

Czy od luteiny może zmienić się kolor skóry?

Przy bardzo dużym spożyciu karotenoidów skóra, zwłaszcza dłoni, może lekko pożółknąć. To nieszkodliwe i mija po zmniejszeniu ilości. Przy dawkach z etykiety suplementu zdarza się to rzadko.

Ile czasu potrzeba, żeby pigment plamkowy się zmienił?

W badaniach gęstość pigmentu plamkowego zmieniała się stopniowo, w ciągu tygodni i miesięcy regularnego spożycia. Dlatego liczy się systematyczność, a nie pojedyncza porcja.

Czy osoby noszące okulary lub soczewki mogą przyjmować luteinę?

Tak. Luteinę przyjmuje się doustnie, więc nie ma żadnego kontaktu z soczewką. Kapsułki nie zastępują okularów ani kontroli u okulisty – uzupełniają po prostu dietę.

Visospect Forte

Visospect Forte: zamów z płatnością przy odbiorze

Zostaw imię i numer telefonu, a operator sprzedawcy oddzwoni, żeby potwierdzić zamówienie i dostawę.

Zamów Visospect Forte · 97 zł →
Visospect Forte · 97 złpłatność przy odbiorze
Zamów →